W artykule przedstawiono:
- Pojęcie ulgi na złe długi w VAT.
- Warunki odliczenia VAT od nieściągalnych wierzytelności.
- Moment rozliczenia ulgi na złe długi.
- Skutki dla dłużnika w przypadku braku zapłaty.
- Kluczowe wyroki TSUE dotyczące złych długów.
Definicja ulgi na złe długi w VAT
Ulga na złe długi umożliwia przedsiębiorcom obniżenie podstawy opodatkowania oraz podatku należnego w przypadku wierzytelności, które nie zostały uregulowane przez kontrahentów.
Zgodnie z art. 89a–89b ustawy o VAT, podatnik może dokonać korekty podstawy opodatkowania oraz podatku należnego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju, jeśli nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona. Korekta obejmuje kwotę wierzytelności nieuregulowaną ani nieprzeniesioną w żadnej formie w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze.
Warunki odliczenia VAT od nieściągalnych wierzytelności
Odliczenie VAT jest możliwe, jeśli spełnione są następujące przesłanki:
- Wierzyciel w dniu poprzedzającym złożenie deklaracji podatkowej, w której dokonywana jest korekta, jest zarejestrowany jako czynny podatnik VAT.
- Od dnia wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie minęły trzy lata, licząc od końca roku, w którym faktura została wystawiona.
W przypadku wierzytelności wobec podmiotów niebędących czynnymi podatnikami VAT (konsumentów lub podatników zwolnionych z VAT), korekta podstawy opodatkowania może być dokonana, jeżeli:
- wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana do egzekucji,
- wierzytelność została wpisana do krajowego rejestru długów,
- wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką zgodnie z odrębnymi przepisami.
Moment rozliczenia ulgi na złe długi
Korekta w ramach ulgi powinna być dokonana w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność wierzytelności została uznana za uprawdopodobnioną, pod warunkiem że do dnia złożenia deklaracji podatkowej wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta.
W przypadku późniejszego uregulowania należności, wierzyciel zobowiązany jest do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego proporcjonalnie do uregulowanej części. Korekta powinna być zgłoszona w pliku JPK_V7 w polu „KorektaPodstawyOpodt”.
Konsekwencje dla dłużnika
Dłużnik, który nie reguluje należności w terminie 90 dni od upływu terminu płatności, jest zobowiązany do korekty odliczonego podatku VAT w rozliczeniu za okres, w którym minął wskazany termin.
Jeżeli dłużnik ureguluje należność po dokonaniu korekty przez wierzyciela, przysługuje mu prawo do proporcjonalnego zwiększenia podatku naliczonego w okresie, w którym nastąpiła zapłata.
Kluczowe wyroki TSUE dotyczące ulgi na złe długi
- C-335/19 – E. sp. z o.o. sp. k. (Polska, 5.10.2020)
TSUE uznał, że polskie przepisy dotyczące ulgi na złe długi były zbyt restrykcyjne i naruszały zasadę neutralności VAT. Wyrok umożliwił korekty VAT w przypadku upadłości kontrahentów oraz wymusił zmianę krajowych regulacji. - C-127/18 – A-PACK CZ s.r.o. (Czechy, 8.05.2019)
Trybunał stwierdził, że państwa członkowskie nie mogą odmówić korekty podstawy opodatkowania jedynie dlatego, że dłużnik utracił status podatnika VAT, co wzmacnia prawo wierzyciela do odliczenia VAT niezależnie od statusu kontrahenta. - C-314/22 – Consortium Remi Group AD (Bułgaria, 29.02.2024)
Wyrok potwierdził prawo podatnika do skutecznej korekty podatku w przypadku nieuregulowanych należności oraz prawo do odsetek od nienależnie zatrzymanego VAT, ograniczając swobodę państw członkowskich w wprowadzaniu ograniczeń.
Podsumowanie
Ulga na złe długi w VAT jest istotnym narzędziem dla przedsiębiorców, pozwalającym chronić płynność finansową i minimalizować straty fiskalne wynikające z nieściągalnych wierzytelności. Znajomość przepisów, spełnienie wymaganych warunków oraz prawidłowe ustalenie momentu korekty pozwalają efektywnie odzyskać VAT przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z prawem. Ważne jest monitorowanie terminów płatności i prowadzenie rzetelnej dokumentacji, a orzecznictwo TSUE wzmacnia prawa podatników, ograniczając nadmierne restrykcje krajowe. Prawidłowe stosowanie ulgi na złe długi może znacząco zmniejszyć ryzyko finansowe i wspierać stabilność działalności przedsiębiorstwa.
