Zbliżający się koniec roku to dobry moment na uporządkowanie wszelkich rozliczeń podatkowych, w tym sprawdzenie zobowiązań, których termin przedawnienia może upłynąć 31 grudnia 2026 r. Dla przedsiębiorców rozliczających VAT szczególne znaczenie mogą mieć zobowiązania, których termin płatności upłynął w 2021 r.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie rozliczenia VAT za 2021 r. automatycznie przedawnią się z końcem 2026 r. Decydujące znaczenie ma upływ terminu płatności konkretnego zobowiązania, a także to, czy w międzyczasie wystąpiły okoliczności wpływające na bieg terminu przedawnienia.
Odrębnej uwagi wymagają również rozliczenia podatku naliczonego. W tym przypadku ustawodawca przewidział inny sposób liczenia pięcioletniego terminu na skorzystanie z prawa do odliczenia poprzez korektę deklaracji.
Pięć lat od końca roku, ale od jakiej daty?
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 §1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe co do zasady przedawnia się z upływem pięciu lat, liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że jeżeli termin płatności zobowiązania VAT przypadał w 2021 r., jego podstawowy termin przedawnienia upływa co do zasady 31 grudnia 2026 r. Nie należy jednak utożsamiać roku, którego dotyczy rozliczenie VAT, z rokiem, w którym przypada termin przedawnienia.
Ważne: w przypadku podatników rozliczających się miesięcznie termin płatności VAT za listopad 2021 r. przypadał co do zasady na grudzień 2021 r. Jeżeli nie wystąpiły zdarzenia wpływające na bieg przedawnienia, zobowiązanie wynikające z tego rozliczenia może przedawnić się 31 grudnia 2026 r.
Inaczej będzie w przypadku VAT należnego za grudzień 2021 r., którego termin płatności przypadał już w styczniu 2022 r. Podstawowy termin przedawnienia takiego zobowiązania upłynie co do zasady dopiero 31 grudnia 2027 r.
To rozróżnienie ma znaczenie szczególnie przy analizie rozliczeń z przełomu roku. Sam fakt, że deklaracja lub JPK_V7 dotyczy 2021 r., nie przesądza jeszcze o dacie przedawnienia zobowiązania.
Czy tak samo liczymy okres przedawnienia dla faktur będących źródłem podatku naliczonego?
Nie. W przypadku podatku naliczonego należy rozróżnić przedawnienie zobowiązania podatkowego od terminu, w którym podatnik może skorzystać z wcześniej niezrealizowanego prawa do odliczenia VAT.
Zgodnie z art. 86 ust. 13 ustawy o VAT podatnik, który nie odliczył podatku naliczonego w przewidzianych terminach, może co do zasady dokonać odliczenia poprzez korektę deklaracji podatkowej, nie później niż w ciągu pięciu lat, licząc od początku roku, w którym powstało prawo do odliczenia.
Oznacza to, że jeżeli prawo do odliczenia VAT powstało w 2022 r., termin dokonania takiego odliczenia poprzez korektę upływa co do zasady 31 grudnia 2026 r.
Jest to istotna różnica względem zasad przedawnienia zobowiązań podatkowych określonych w Ordynacji podatkowej.
Ważne: O terminie nie decyduje jednak data wystawienia faktury. Kluczowe jest ustalenie, w którym roku faktycznie powstało prawo do odliczenia podatku naliczonego. Przykładowo, jeżeli usługa informatyczna została wykonana w grudniu 2021 r. i w tym samym miesiącu wystawiono fakturę, którą podatnik otrzymał dopiero w styczniu 2022 r., prawo do odliczenia mogło powstać dopiero w 2022 r., pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów ustawowych.
Na marginesie istnieje obecnie spór na gruncie prawa UE dotyczący odliczenia za wcześniejszy okres, gdy faktura wpłynęła już po jego zakończeniu, ale przed złożeniem deklaracji. Wyrok Sądu UE z 11 lutego 2026 r. (T-689/24) został poddany szczególnej procedurze kontroli przez TSUE w sprawie C-167/26 RX. 10 września 2026 r. opinię w tej sprawie przedstawiła rzeczniczka generalna.
Dlatego przegląd przed końcem 2026 r. powinien obejmować nie tylko faktury sprzedażowe i prawidłowość wykazanego VAT należnego, lecz także niezrealizowane prawa do odliczenia VAT naliczonego, które powstały w 2022 r.
Co może zmienić termin przedawnienia?
Pięcioletni termin jest zasadą, ale Ordynacja podatkowa przewiduje sytuacje, w których jego bieg może zostać zawieszony albo przerwany. Data wynikająca z podstawowego sposobu obliczenia może nie być ostateczną datą przedawnienia.
Znaczenie mogą mieć m.in.: postępowania prowadzone przez organy podatkowe, postępowania przed sądami administracyjnymi, określone czynności egzekucyjne oraz postępowania karne skarbowe związane z niewykonaniem konkretnego zobowiązania.
Ważne: ustalenie daty przedawnienia wymaga przeanalizowania historii konkretnego zobowiązania, a nie tylko wykonania działania „rok płatności + pięć lat”.
Osobnej analizy mogą wymagać także rozliczenia, w których występowała nadwyżka podatku naliczonego nad należnym, przenoszona na kolejne okresy. Ze względu na powiązanie następujących po sobie rozliczeń VAT ocena skutków przedawnienia może być w takich przypadkach bardziej złożona.
Co warto zweryfikować przed końcem 2026 roku?
Przegląd rozliczeń warto rozpocząć od zobowiązań VAT, dla których termin płatności podatku przypadał w 2021 r. Następnie należy sprawdzić, czy w odniesieniu do któregoś z nich wystąpiły zdarzenia mogące wpłynąć na bieg przedawnienia.
Równolegle warto przeprowadzić analizę faktur zakupowych, w odniesieniu do których prawo do odliczenia VAT powstało w 2022 r., ale nie zostało dotychczas zrealizowane.
Zalecenia KR Group:
- Ustalenie terminu płatności zobowiązania, dla których podstawowy termin przedawnienia przypada 31 grudnia 2026 r.;
- Sprawdzenie, czy wobec spółki prowadzono postępowania podatkowe, sądowo administracyjne lub egzekucyjne dotyczące danego zobowiązania;
- Weryfikacja korespondencji z organami, w szczególności ważne mogą być zawiadomienia dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia;
- Ustalenie, czy zastosowano środek egzekucyjny, który mógł przerwać bieg przedawnienia;
Koniec 2026 r. może być istotnym terminem w kontekście rozliczenia podatku należnego wynikającego z faktur sprzedaży, dla których obowiązek zapłaty zobowiązania do urzędu skarbowego przypadał w 2021 r. Nie każde z nich przedawni się jednak z końcem roku, gdyż ostateczna data zależy od historii konkretnego zobowiązania i ewentualnych zdarzeń wpływających na bieg terminu.
Sprawa ma się nieco inaczej, jeśli wciąż chcemy skorzystać z prawa do odliczenia VAT z tytułu dokonanych zakupów związanych z działalnością opodatkowaną. Przed końcem roku powinniśmy sprawdzić czy posiadamy jeszcze faktury, co do których prawo do obniżenia podatku należnego powstało w roku 2022. Wkrótce może być już za późno na korektę i odzyskanie podatku zapłaconego wcześniej kontrahentom!
Warto więc potraktować końcówkę roku jako okazję do uporządkowania starszych rozliczeń VAT i sprawdzenia, czy w odniesieniu do poszczególnych zobowiązań nadal istnieje ryzyko podatkowe.
– Beata Burdzińska
