Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która wejdzie w życie 8 lipca 2026 r., istotnie zmienia otoczenie prawne podmiotów korzystających z modelu współpracy B2B oraz zatrudniających pracowników na umowie zlecenie. Nowe regulacje wzmacniają kompetencje kontrolne PIP oraz zwiększają ryzyko kwestionowania relacji cywilnoprawnych, które w praktyce mogą spełniać przesłanki stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
W konsekwencji przedsiębiorcy powinni ponownie ocenić sposób organizacji współpracy, zakres podporządkowania wykonawców oraz stosowane postanowienia umowne.
Co się zmienia?
Decyzja administracyjna stwierdzająca istnienie stosunku pracy
Najważniejsza zmiana to przyznanie okręgowym inspektorom pracy uprawnienia do wydawania w drodze decyzji administracyjnej rozstrzygnięć stwierdzających istnienie stosunku pracy. Dotychczas uprawnienie to przysługiwało wyłącznie sądom pracy.
Nie tylko kontrakt B2B. Umowa zlecenie również pod lupą inspektorów
Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy obejmują nie tylko współpracę realizowaną w modelu B2B, ale również umowy zlecenia. Kontrola może dotyczyć każdej sytuacji, w której praca jest wykonywana w sposób zbliżony do stosunku pracy, niezależnie od tego, jak formalnie została nazwana umowa między stronami.
Ważne: Zarówno kontrakty B2B, jak i umowy zlecenia mogą zostać szczegółowo przeanalizowane pod kątem tego, czy sposób wykonywania obowiązków nie spełnia cech charakterystycznych dla umowy o pracę.
Procedura:
- Etap I – polecenie inspektora pracy: po przeprowadzeniu kontroli i umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska inspektor wydaje na piśmie polecenie usunięcia naruszeń w terminie upływającym przed zakończeniem kontroli.
- Etap II – decyzja okręgowego inspektora: przy niewykonaniu polecenia wszczyna się postępowanie zakończone decyzją stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
Decyzja musi zawierać (z ustawowymi domniemaniami):
- strony umowy o pracę,
- rodzaj umowy (domniemanie: na czas nieokreślony),
- datę zawarcia (co do zasady: data decyzji; wyjątek: data kontroli, gdy pracodawca rozwiąże umowę B2B w toku postępowania),
- rodzaj i miejsce pracy (domniemanie: siedziba pracodawcy),
- wymiar czasu pracy (domniemanie: pełny etat),
- wynagrodzenie (domniemanie: płaca minimalna).
Ważne: Skutki prawne decyzji obejmują: prawo pracy, prawo podatkowe, ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz obowiązkowe wpłaty na fundusze celowe - od dnia jej wydania.
Powództwo okręgowego inspektora pracy do sądu
Inspektor zamiast decyzji może skierować powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy, zwłaszcza w przypadku, gdy konieczne jest objęcie wcześniejszych okresów. Wszczęcie postępowania (administracyjnego lub sądowego) przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych.
Interpretacje indywidualne Głównego Inspektora Pracy
Od 8 lipca 2026 r. Główny Inspektorat Pracy wydaje interpretacje indywidualne z art. 22 § 1 KP na wniosek pracodawcy lub innego podmiotu podlegającego kontroli PIP.
- Opłata: 40 zł od każdego odrębnego stanu faktycznego.
- Termin: 30 dni od kompletnego wniosku.
- Forma: decyzja administracyjna z odwołaniem do sądu okręgowego.
- Ochrona wnioskodawcy: brak sankcji administracyjnych i finansowych w zakresie zastosowania się do interpretacji.
Ważne: Interpretacja jest wiążąca dla PIP, a inspektor może kwestionować współpracę tylko przy odmiennym stanie faktycznym. Interpretacja przekazywana jest automatyczne do ZUS i KAS po wydaniu.
Współpraca PIP, ZUS oraz KAS
Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wiążą się z coraz szerszą współpracą PIP, ZUS i KAS w zakresie wymiany danych oraz analizy rozliczeń przedsiębiorców. Dane dotyczące zatrudnienia, składek i podatków są zestawiane w celu oceny rzeczywistego charakteru wykonywanej pracy oraz form współpracy. Kontrole są planowane na podstawie wspólnych analiz, które pomagają wychwycić nietypowe lub ryzykowne modele zatrudnienia.
Rozszerzenie zakresu kontroli PIP
Od 8 lipca 2026 r. kontrolom w zakresie BHP, legalności zatrudnienia i umów cywilnoprawnych podlegają wszyscy przedsiębiorcy, na rzecz których praca była świadczona przez osoby fizyczne (w tym B2B) w ciągu roku poprzedzającego kontrolę, niezależnie od posiadania statusu pracodawcy.
Ważne: Kontrole mogą być prowadzone nie tylko w siedzibie przedsiębiorcy, ale również w formie zdalnej, z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. W ramach kontroli online inspektorzy mogą żądać przekazania dokumentacji w postaci elektronicznej, udostępnienia danych i rejestrów prowadzonych w systemach informatycznych oraz składania wyjaśnień na odległość.
Podwyższenie kar grzywny
| Rodzaj naruszenia | Przed 8.07.2026 | Od 8.07.2026 |
| Wykroczenia z art. 281–283 KP | 1 000 – 30 000 zł | 2 000 – 60 000 zł |
| Wykroczenia (1 500–45 000 zł) | 1 500 – 45 000 zł | 3 000 – 90 000 zł |
| Zawieranie umów B2B w warunkach stosunku pracy | Brak, niekaralne | 2 000 – 60 000 zł |
| Mandat karny inspektora pracy | do 2 000 zł | do 5 000 zł |
| Zwolnienie objętego decyzją PIP pracownika | Brak przepisu | 2 000 – 60 000 zł |
Ważne: Przepis przejściowy (art. 16): podmiot, który zawarł umowę B2B spełniającą cechy stosunku pracy przed 8.07.2026 r. i do 8.07.2027 r. dobrowolnie zawrze umowę o pracę, nie zostanie ukarany grzywną za samo zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach stosunku pracy.
Amnestia
Podmiot, który przed 8.07.2026 r. zawarł umowę B2B spełniającą cechy stosunku pracy i do 8.07.2027 r. dobrowolnie zawrze umowę o pracę, nie poniesie grzywny za samo zawarcie takiej umowy. Amnestia nie obejmuje umów zawartych po 8.07.2026 r. Amnestia nie zwalnia z obowiązku uregulowania zaległości ZUS i podatków.
Ważne: Przepis przejściowy (art. 16): podmiot, który zawarł umowę B2B spełniającą cechy stosunku pracy przed 8.07.2026 r. i do 8.07.2027 r. dobrowolnie zawrze umowę o pracę, nie zostanie ukarany grzywną za samo zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach stosunku pracy.
Przygotuj się na zmiany z KR Group!
Wsparcie biznesu, kluczowe do wprowadzenia do 31 lipca 2026 r.
- Audyt prawny aktywnych umów B2B pod kątem cech stosunku pracy.
- Identyfikacja umów wysokiego ryzyka i sporządzenie listy priorytetowej działań naprawczych.
- Szkolenie dla działu HR oraz managerów.
- Aktualizacja wzorów umów B2B.
Wsparcie strategiczne, kluczowe do wprowadzenia przed 8 lipca 2027 r.
- Złożenie wniosku o interpretację indywidualną do GIP (wyłącznie po pozytywnym audycie).
- Wdrożenie procesu monitorowania sposobu wykonywania umów B2B.
- Archiwizacja dokumentacji każdej współpracy B2B przez min. 10 lat.
- Przygotowanie instrukcji na wypadek kontroli.
Zdaniem KR Group
Ustawa nowelizująca ustawę o PIP fundamentalnie zmienia krajobraz ryzyk dla podmiotów korzystających z modelu współpracy B2B. Ryzyko przekwalifikowania umowy zostaje zastąpione ryzykiem natychmiastowej decyzji administracyjnej, wiążącej dla pracodawcy, ZUS i organów podatkowych. Po raz pierwszy samo zawarcie umowy B2B w warunkach stosunku pracy staje się wykroczeniem zagrożonym grzywną do 60 000 zł od każdego przypadku.
