Planowana nowelizacja przepisów dotyczących stawki 0% VAT w eksporcie towarów może istotnie zmienić praktykę rozliczeń po stronie przedsiębiorców. Zamiast sztywnego przywiązania do określonego rodzaju dokumentu, większe znaczenie ma zyskać sam fakt dokonania eksportu oraz możliwość jego wykazania za pomocą różnych, wiarygodnych dowodów.
Eksport towarów – jak jest obecnie?
Na gruncie polskiej ustawy o VAT eksport towarów oznacza sytuację, w której dochodzi do sprzedaży połączonej z faktycznym wywozem towarów z Polski poza obszar Unii Europejskiej. Kluczowy jest więc nie tylko sam aspekt transakcyjny (przeniesienie prawa do dysponowania towarem), ale również fizyczne przemieszczenie towaru do kraju trzeciego.
Aby dana czynność została zakwalifikowana jako eksport, musi zostać spełnionych kilka warunków. W pierwszej kolejności konieczne jest zaistnienie dostawy towarów. Następnie towary te muszą zostać wysłane lub przetransportowane poza terytorium Unii – przy czym transport może być realizowany zarówno przez sprzedawcę (eksport bezpośredni), jak i przez zagranicznego nabywcę lub podmiot działający na jego rzecz (eksport pośredni).
Szczególną cechą polskiej definicji jest to, że oprócz aspektu faktycznego zawiera ona również element formalny. Przepisy wskazują bowiem już w samej definicji eksportu (art. 2 pkt 8 ustawy o VAT), że wywóz towarów powinien zostać potwierdzony przez właściwy organ celny. W praktyce oznacza to konieczność posiadania dokumentu, który potwierdza, że towar opuścił obszar celny Unii Europejskiej. Jest to tzw. CC599C (dawniej IE599).
Warto zwrócić uwagę, że podejście to ma charakter stosunkowo sformalizowany co oznacza, że na gruncie krajowych regulacji duże znaczenie przypisuje się nie tylko temu, czy towar rzeczywiście opuścił UE, ale również temu, czy fakt ten został odpowiednio udokumentowany.
Polska propozycja a regulacje Unii Europejskiej
Podejście wynikające z polskiej ustawy o VAT jest dość restrykcyjne i różni się od regulacji unijnych.
Dyrektywa VAT nie zawiera jednej zamkniętej definicji eksportu, lecz skupia się na warunkach zastosowania preferencyjnej stawki VAT.Koncentruje się przede wszystkim na faktycznym wywozie towarów poza UE i nie uzależnia prawa do stawki 0% od posiadania konkretnego rodzaju dokumentu celnego.
Katalog otwarty czy zamknięty?
Z art. 41 ust. 6a ustawy o VAT wynika, że dokumentem potwierdzającym eksport może być w szczególności komunikat CC599C (dawniej IE599). Pomimo użycia przez ustawodawcę sformułowania „w szczególności” wskazującego na katalog otwarty, polskie organy podatkowe stały na stanowisku, iż tylko potwierdzenie wydane przez organ celny może być uznane za dowód uprawniający do stawki 0%. W konsekwencji prowadziło to do licznych sporów pomiędzy podatnikami, a organami podatkowymi.
Orzecznictwo – możliwość stosowania innych dowodów
Według licznych orzeczeń zarówno krajowych sądów administracyjnych jak i TSUE, komunikat celny CC599C nie może być jedynym dokumentem stanowiącym potwierdzenie wywozu poza terytorium UE. Takie podejście wiąże się z nadmiernym formalizmem naruszającym zasadę neutralności VAT. Tak więc bez znaczenia pozostaje forma dokumentu. Najważniejsze jest, to aby podatnik był w stanie udowodnić, że towar, który podlegał procedurze eksportowej faktycznie opuścił teren UE.
Nadrzędną rolę pełni spełnienie przesłanek materialnych a nie spełnienie formalnego wymogu posiadania określonego dokumentu. Dowody, które posiada podatnik muszą w sposób jednoznaczny i klarowny wskazywać zarówno wywóz jak i to jaki towar został faktycznie wywieziony.
Ważne: Na podstawie przedstawionych dokumentów organ podatkowy musi móc bez żadnych wątpliwości stwierdzić, że eksport rzeczywiście miał miejsce, oraz zidentyfikować towar, który opuścił terytorium UE. Warunkiem jest również wiarygodność przedłożonych dokumentów.
Praktyka interpretacyjna wskazywała, że w celu udowodnienia opuszczenia przez towary terytorium UE należy zgromadzić:
- dokumenty transportowe,
- oświadczenia kontrahenta/przewoźnika,
- dokumenty z kraju importu.
Do odmowy zerowej stawki VAT może więc dojść wyłącznie, gdy podatnik nie jest w posiadaniu dowodów wywozu lub uczestniczył w oszustwie.
Przykłady orzeczeń:
- wyrok WSA w Łodzi z 18 czerwca 2025 r., sygn. I SA/Łd 223/25
- wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Kr 972/24
- wyrok WSA w Opolu, z 15 stycznia 2025 r., sygn. I SA/Op 1008/24
- wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1720/23,
- wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 751/23,
- wyrok TSUE C‑275/18,
- wyrok TSUE C‑602/24.
Co się zmieni?
W celu uelastycznienia obowiązków związanych z dokumentowaniem eksportu towarów na potrzeby stosowania stawki podatku w wysokości 0% na gruncie ustawy o VAT i w konsekwencji zminimalizowania sporów pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi, proponuje się wprowadzenie następujących zmian w ustawie o VAT:
1. Zmiana definicji eksportu – poprzez wykreślenie w art. 2 pkt 8 ustawy o VAT warunku posiadania dokumentu wywozu towarów poza terytorium UE potwierdzonego przez właściwy organ celny określony w przepisach celnych.
2. Wskazanie alternatywnych dowodów wywozu
Wywóz będzie można potwierdzić w szczególności poprzez:
- dokumenty przewozowe otrzymane od przewoźnika (spedytora),
- dokumenty z systemu elektronicznego przewoźnika lub operatora pocztowego,
- odpowiednie dokumenty wydane przez administracje celne krajów spoza UE potwierdzające przywóz i odprawę celną towarów w tym państwie oraz pisemne oświadczenie nabywcy towarów, że towary zostały dostarczone do miejsca ich przeznaczenia poza terytorium UE.
Ważne: Z dokumentów musi jednoznacznie wynikać, że towary opuściły terytorium UE.
3. Zaliczki w eksporcie
Projekt przewiduje także pewne dodatkowe zabezpieczenie i zmianę zasad stosowania stawki 0% VAT do zaliczek otrzymywanych przed dokonaniem eksportu. Zmiana polega na wprowadzeniu warunku zarejestrowania eksportera jako podatnika VAT czynnego od co najmniej 12 miesięcy. Jak wskazuje projektodawca ma ona na celu ograniczenie ewentualnego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości w związku z dopuszczeniem innych dowodów potwierdzających wywóz towarów poza UE niż dokumenty, w których potwierdzenia wywozu dokonał właściwy organ celny.
Pomimo tego dodatkowego zabezpieczenia projektowane zmiany należy ocenić pozytywnie. Stanowią one korzystne rozwiązanie, szczególnie dla podmiotów, które borykają się z problemami lub opóźnieniami w uzyskiwaniu standardowej dokumentacji celnej (często leżących po stronie agencji celnych czy globalnych firm kurierskich dokonujących zbiorczych odpraw towarów), a jednocześnie są w stanie w inny sposób udowodnić, że towary faktycznie trafiły do odbiorcy w kraju trzecim.
Należy jednak pamiętać, że organy podatkowe nadal będą wymagały, aby przedstawione dowody nie budziły wątpliwości zarówno co do ich autentyczności, jak i jednoznaczności. Dlatego w celu ograniczenia ryzyka, rekomenduje się – zawsze, gdy jest to możliwe – dążenie do uzyskania komunikatu celnego, a w sytuacjach podwyższonego ryzyka również równoległe gromadzenie alternatywnej dokumentacji potwierdzającej wywóz.
Wprowadzenie wyżej opisanych zmian wstępnie planowane jest na styczeń 2027.
To oczywiście dopiero wstępne założenia. Projekt przepisów pozostaje jeszcze nieujawniony. Niemniej, Rada Ministrów ma go przyjąć już w drugim kwartale 2026 r. i wówczas poznamy więcej szczegółów m.in. ostateczną datę wejścia w życie znowelizowanych przepisów.
Ewelina Depo, VAT Supervisor
Eksport towarów – wsparcie KR Group
Już teraz warto sprawdzić, czy obecny model dokumentowania eksportu oraz rozliczania stawki 0% VAT będzie odpowiadał planowanym zmianom. Jeżeli chcieliby Państwo omówić wpływ nowych regulacji na Państwa działalność, zweryfikować stosowaną dokumentację eksportową lub przygotować organizację do nadchodzących zmian, zapraszamy do kontaktu.
